بررسیهای اقتصاد۸ از روند تجارت منطقهای حاکی از آن است که مسیرهای زمینی و مرزی در ماههای اخیر سهم بیشتری از مبادلات ایران با کشورهای همجوار را به خود اختصاص دادهاند. افغانستان در این میان به یکی از مقاصد مهم صادرات غیرنفتی ایران تبدیل شده؛ بازاری که به دلیل نزدیکی جغرافیایی و نیاز مستمر به کالاهای مصرفی و ساختمانی، از پایداری نسبی برخوردار است.
دادههای تجاری نشان میدهد کالاهایی نظیر سیمان، مصالح ساختمانی، مواد غذایی، سوخت و برخی محصولات کشاورزی بیشترین سهم را در صادرات ایران به افغانستان دارند. این ترکیب کالایی باعث شده استان خراسان رضوی بهعنوان گلوگاه اصلی تجارت با این کشور، از افزایش ترددهای تجاری و فعالیتهای لجستیکی منتفع شود.
به اعتقاد فعالان اقتصادی، تغییر مسیر بخشی از تجارت منطقهای به سمت مرزهای شرقی، بیش از آنکه ناشی از رشد تقاضای افغانستان باشد، نتیجه افزایش هزینهها و ریسکهای تجارت دریایی و دوربرد است. در چنین شرایطی، مرزهای زمینی به گزینهای کمهزینهتر و قابل مدیریتتر برای صادرکنندگان ایرانی تبدیل شدهاند.
تحلیل اقتصاد۸ نشان میدهد تداوم این روند میتواند اثر مستقیمی بر اشتغال مرزنشینان، رونق بازارچههای مرزی و افزایش گردش مالی در استانهای شرقی کشور داشته باشد. با این حال، نبود زیرساختهای کافی در پایانههای مرزی و ناپایداری مقررات صادراتی همچنان از چالشهای جدی این مسیر محسوب میشود.
از منظر میانمدت، اگر سیاستگذار بتواند ثبات مقررات، تسهیل گمرکی و سازوکارهای مالی امن را تقویت کند، تجارت با افغانستان میتواند از یک مسیر موقتی به یک مزیت پایدار منطقهای تبدیل شود. اقتصاد۸ معتقد است نگاه راهبردی به این بازار، میتواند بخشی از فشارهای ناشی از محدودیتهای صادراتی ایران را تعدیل کند.
