از تأمین ۴۵۰۰ هکتار زمین ۲۵۰ همتی برای نهضت ملی مسکن تا اختصاص ۲ هزار میلیارد تومان برای زیرساختها؛ مدیرکل راه و شهرسازی خراسان رضوی از سهم محدود استان در شبکه آزادراهی کشور و ضرورت تقویت راههای شرق گفت.
به گزارش خبرنگار اقتصاد۸ که در نشست خبری ادارهکل راه و شهرسازی خراسان رضوی گرامیداشت روزخبرنگار حضور داشت، وحید داعی، مدیرکل راه و شهرسازی خراسان رضوی، در تشریح عملکرد این ادارهکل، بخش قابل توجهی از سخنان خود را به وضعیت نهضت ملی مسکن، تأمین زمین، خدمات زیربنایی و روبنایی، بازآفرینی شهری و شبکه راههای استان اختصاص داد؛ موضوعاتی که در کنار توضیحات معاونان این ادارهکل درباره راه و شهرسازی، تصویری از ابعاد مختلف مسئله توسعه در خراسان رضوی ارائه کرد.
۴۵۰۰ هکتار زمین؛ نخستین حلقه زنجیره نهضت ملی مسکن
داعی با اشاره به آخرین وضعیت طرح نهضت ملی مسکن گفت : در سامانه «تم» ۶۶ هزار و ۲۵۲ واحد مسکونی شهری در استان ثبت شده و حدود ۴۵۰۰ واحد دیگر نیز در قالب تفاهمنامههای انجامشده با نیروهای مسلح و مجموعههای مختلف در سامانه ثبت شده است.
به گفته مدیرکل راه و شهرسازی خراسان رضوی، برای پاسخگویی به این حجم از تقاضا حدود ۴۵۰۰ هکتار زمین در استان تأمین شده که ارزش تقریبی آن ۲۵۰ همت برآورد میشود.
داعی تأکید کرد: تأمین زمین صرفاً به معنای شناسایی یک قطعه زمین نیست؛ زیرا برای ورود اراضی به چرخه ساخت، هماهنگی با دستگاههای مختلف، اخذ نظر دستگاههای مرتبط با کشاورزی، محیط زیست، آب، برق و گاز، بررسی در کارگروه زیربنایی و شورای برنامهریزی و سپس آمادهسازی فنی و اجرایی ضرورت دارد.
او همچنین توضیح داد: این اراضی در قالب اجاره ۹۹ ساله در اختیار طرح قرار میگیرند و دولت بابت اصل زمین وجهی دریافت نمیکند؛ بنابراین بخش مهمی از هزینههای بعدی به آمادهسازی و ایجاد امکان واقعی برای ساخت و سکونت بازمیگردد.
۷۶ سایت مسکن؛ فاصله آمادهسازی تا سکونت
بر اساس توضیحات داعی، خراسان رضوی اکنون ۷۶ سایت نهضت ملی مسکن دارد و از نظر تعداد سایتها در میان سه استان برتر کشور قرار گرفته است.
آمادهسازی مرحله نخست این سایتها به گفته مدیرکل راه و شهرسازی استان، به میانگین پیشرفت فیزیکی حدود ۹۸ درصد رسیده، اما مرحله دوم آمادهسازی تنها حدود ۱۴.۵ درصد پیشرفت دارد.
این تفاوت، از منظر اجرایی یکی از نکات قابل توجه نشست بود؛ زیرا مرحله دوم آمادهسازی به اجرای خدماتی مانند آب، گاز و سایر زیرساختها وابسته است و بدون هماهنگی دستگاههای خدماترسان، امکان تکمیل عملیات و آماده شدن سایت برای سکونت با مشکل مواجه میشود.
در همین چارچوب، داعی از هزینهکرد حدود ۲۶۰ میلیارد تومان اعتبار نقدی و تهاتری طی یک سال گذشته برای آمادهسازی اراضی نهضت ملی مسکن خبر داد و تأکید کرد بخش عمده منابع مورد نیاز این حوزه از منابع ملی تأمین شده است.
همچنین بیان شد، ۴۳ هزار واحد از این مجموعه در قالب «گروه ساخت» و حدود ۲۳ هزار واحد در قالب ساخت توسط دولت یا ادارهکل در حال اجراست؛ میانگین پیشرفت فیزیکی گروه ساخت حدود ۱۶ تا ۱۷ درصد و واحدهای در حال اجرای مستقیم ادارهکل حدود ۵۶ درصد اعلام شده است.
این ارقام نشان میدهد که تأمین زمین، اگرچه شرط آغاز پروژه است، اما بهتنهایی شاخص کافی برای سنجش میزان تحقق هدف مسکن نیست. فاصله میان زمین تأمینشده، آمادهسازی، ساخت و نهایتاً تحویل واحد، همان حلقهای است که سرعت واقعی اجرای طرح را تعیین میکند.
بیش از ۲ هزار میلیارد تومان برای زیرساخت؛ مسکن بدون خدمات، قابل سکونت نیست
یکی از مهمترین محورهای سخنان وحید داعی در نشست، موضوع خدمات زیربنایی و روبنایی بود.
مدیرکل راه و شهرسازی خراسان رضوی اعلام کرد: طی حدود دو سال و نیم گذشته، بیش از ۲ هزار میلیارد تومان از منابع ملی وزارت راه و شهرسازی و صندوق ملی مسکن برای کمک به تأمین خدمات زیربنایی در اختیار شرکتهای آب و فاضلاب و برق مشهد و استان قرار گرفته است.
این منابع برای آن دسته از سایتهایی اهمیت ویژه دارد که ساخت واحدهای مسکونی در آنها بدون همزمانی شبکههای آب، برق، گاز، فاضلاب و سایر خدمات، عملاً به ایجاد «واحد مسکونی» بدون امکان سکونت پایدار منجر میشود.
داعی در بخش خدمات روبنایی نیز از برنامه احداث ۱۴ مدرسه با مشارکت ادارهکل نوسازی مدارس خبر داد که ۵۰ درصد منابع آن از سوی راه و شهرسازی تأمین میشود.
همچنین احداث ۱۰ مسجد در سایتهای نهضت ملی مسکن پیشبینی شده و بیش از ۲۷۴ هکتار زمین نیز برای ایجاد خدمات روبنایی مورد نیاز دستگاههای مختلف اختصاص یافته است.
از نگاه اقتصاد۸، همین بخش از اظهارات نشست یک نکته اساسی را روشن میکند: سیاست مسکن زمانی به نتیجه میرسد که پروژه ساختمانی به محله تبدیل شود؛ یعنی مدرسه، درمانگاه، مسجد، شبکه حملونقل و خدمات عمومی نیز همزمان با واحد مسکونی شکل بگیرد.
۱۰ هزار و ۱۰۰ واگذاری در طرح جوانی جمعیت
وحید داعی در بخش دیگری از گزارش خود به قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت پرداخت و گفت : تاکنون زمین به ۱۰ هزار و ۱۰۰ متقاضی شهری در استان تحویل شده است.
به گفته وی، حدود ۷۶ هزار متقاضی در این طرح ثبتنام کردهاند که از این تعداد حدود ۳۷ هزار نفر واجد شرایط شناخته شدهاند و برنامه استان در سال ۱۴۰۵ افزایش واگذاریهاست.
این بخش از برنامه نیز در نهایت به همان مسئله محوری بازمیگردد: زمین باید از مرحله واگذاری به مرحله ساخت و سکونت برسد.
بازآفرینی؛ استفاده از شهر موجود به جای گسترش بیپایان شهر
بازآفرینی شهری یکی دیگر از محورهای مهم نشست بود. داعی با اشاره به مساحت حدود ۱۷ هزار و ۵۰۰ هکتاری محلات هدف بازآفرینی در استان، این محدودهها را شامل حدود ۷۴۰۰ هکتار بافت فرسوده، ۴۸۰۰ هکتار بافت تاریخی و حدود ۱۱۰۰ هکتار بافت دارای مخاطرات عنوان کرد.
در این نشست اعلام شد که برای حدود ۳۷ هزار واحد مسکونی در بافتهای هدف پروانه صادر شده و خراسان رضوی از نظر تولید مسکن در این محلات در رتبه دوم کشور قرار گرفته است.
منطق اقتصادی این رویکرد روشن است: نوسازی بافت موجود میتواند در بسیاری از موارد هزینه ایجاد زیرساختهای جدید را کاهش دهد؛ زیرا بخشی از شبکه خدمات شهری از قبل وجود دارد.
داعی نیز با اشاره به همین مزیت، بر اهمیت نوسازی بافتهای فرسوده و تاریخی تأکید کرد و از اجرای یک طرح مشترک در سبزوار با همکاری میراث فرهنگی، شهرداری و فرمانداری برای ایجاد الگوی نوسازی مسکن در بافت تاریخی خبر داد.
راه؛ جایی که موقعیت جغرافیایی استان به مطالبه زیرساختی تبدیل میشود
اما نیمه دیگر نشست به موضوعی اختصاص داشت که برای اقتصاد خراسان رضوی اهمیتی فراتر از حملونقل دارد: کریدورهای ترانزیتی و راههای منتهی به مرزهای شرقی.
وحید داعی اعلام کرد: خراسان رضوی حدود ۲۰ هزار کیلومتر انواع راه دارد و سه کریدور مهم شمال ـ جنوب، شرق ـ غرب و مسیر شمالی کشور از استان عبور میکند.
چهار پایانه مرزی سرخس، لطفآباد، باجگیران و دوغارون نیز از ظرفیتهای مهم استان هستند و به گفته داعی، ارتقای محورهای منتهی به این مرزها با هدف تسهیل ترانزیت، افزایش ایمنی و کاهش تصادفات در زمره راهبردهای اصلی قرار دارد.
در همین بخش، داعی از وجود ۲۰ طرح مهم راه در استان خبر داد که ۱۰ طرح آن توسط ادارهکل راه و شهرسازی و به نمایندگی از وزارت راه و شهرسازی اجرا میشود.
طول این طرحها حدود هزار کیلومتر اعلام شد که برای حدود ۱۶۰ کیلومتر آنها قرارداد اجرایی منعقد شده و میانگین پیشرفت فیزیکی پروژههای قراردادی حدود ۳۲ درصد است.
اعتبار مورد نیاز برای تکمیل این مجموعه پروژهها نیز حدود ۴.۵ هزار میلیارد تومان اعلام شد.
اعتبارات راه از ۷۱۸ میلیارد به ۷.۵ همت رسید
داعی همچنین از افزایش قابل توجه اعتبارات پروژههای راه استان در قانون بودجه خبر داد؛ بنا به اظهار وی اعتبارات این بخش از حدود ۷۱۸ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۲ به حدود یک هزار میلیارد تومان در سال ۱۴۰۳، ۲۳۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۴ و ۷۵۰۰ میلیارد تومان در سال ۱۴۰۵ رسیده است.
به گفته مدیرکل راه و شهرسازی خراسان رضوی، طی سالهای ۱۴۰۳ و ۱۴۰۴ حدود ۵۵ کیلومتر باند دوم در استان به بهرهبرداری رسیده و برای سال جاری نیز احداث و بهرهبرداری از حدود ۵۰ کیلومتر باند دوم هدفگذاری شده است.
اما افزایش اعتبار، به معنای حل کامل مسئله راه نیست؛ زیرا گستره شبکه و موقعیت مرزی استان، حجم بسیار بیشتری از سرمایهگذاری را طلب میکند.
محمد ذاکری: کریدور شرق دیگر یک موضوع صرفاً استانی نیست
محمد ذاکری، معاون مهندسی و ساخت ادارهکل راه و شهرسازی خراسان رضوی، در ادامه نشست، بحث راه را از سطح پروژههای استانی به سطح موقعیت منطقهای ارتقا داد.
ذاکری با اشاره به اهمیت مسیرهای مرزی، از اخذ ماده ۲۳ برای مسیر سبزوار ـ سهراهی چکنه ـ مرکز کشور خبر داد و ابراز امیدواری کرد با فراهم شدن اعتبار، امکان تکمیل این مسیر فراهم شود.
او همچنین از اقدامات انجامشده در حوزه حملونقل جادهای و ریلی سخن گفت و به ریلگذاری اخیر در مسیر شمال ـ جنوب اشاره کرد.
اما بخش قابل توجه سخنان ذاکری به اهمیت کریدور شرق اختصاص داشت. او با اشاره به تغییرات معادلات منطقهای و مسائل ایجادشده در نوار ساحلی کشور، تأکید کرد که به دلیل اهمیت مرزهای شرقی، حوزه مهندسی و ساخت در این مناطق افزایش یافته است.
این نگاه، در کنار سخنان داعی درباره چهار پایانه مرزی و سه کریدور اصلی استان، یک پیام اقتصادی روشن دارد: راه برای خراسان رضوی فقط مسیر عبور خودرو نیست؛ بخشی از زیرساخت تجارت خارجی و جایگاه استان در زنجیره ترانزیت منطقه است.
سهم ۳۵ کیلومتری آزادراهی؛ حلقهای که هنوز ضعیف است
یکی از نکات قابل توجه مطرحشده درباره زیرساخت حملونقل استان، فاصله میان وسعت شبکه راهی خراسان رضوی و سهم آن از شبکه آزادراهی کشور بود.
داعی با اشاره به سهم محدود استان از آزادراههای کشور، بر ضرورت افزایش توجه به راههای شرق و محورهای ترانزیتی تأکید کرده است.
در واقع، مسئله فقط تعداد کیلومتر راه نیست؛ کیفیت مسیر، ظرفیت عبور، ایمنی، اتصال به مرز و امکان جابهجایی سریع کالا عواملی هستند که تعیین میکنند موقعیت جغرافیایی استان به مزیت اقتصادی تبدیل شود یا صرفاً یک ظرفیت بالقوه باقی بماند.
از همین منظر، اظهارات محمد ذاکری درباره کریدور شرق مکمل گزارش عملکرد مدیرکل راه و شهرسازی خراسان رضوی است؛ یکی از منظر مدیریت پروژه و دیگری از منظر اهمیت راهبردی مسیرهای شرقی.
محدثه نجفی: توسعه مشهد باید در چارچوب طرحهای مصوب باشد
در حوزه شهرسازی، محدثه نجفی، معاون شهرسازی و معماری ادارهکل راه و شهرسازی خراسان رضوی، بر ضرورت تبعیت توسعه شهری مشهد از اسناد و ضوابط مصوب تأکید کرد.
نجفی با اشاره به بازنگری طرح جامع مشهد در سال ۱۳۹۵ گفت: محدوده شهر، فضای سبز و سایر کاربریها در این طرح تعیین شده و توسعههای بعدی باید در چارچوب سیاستها و ضوابط همان طرح دنبال شود.
به گفته معاون شهرسازی و معماری ادارهکل، حتی در موضوعات مربوط به حریم و پیرامون مشهد، ملاحظاتی مانند کمربند سبز و ممنوعیت برخی مداخلات مورد توجه قرار گرفته است.
نجفی در عین حال تصریح کرد: اگر در آینده ضرورت بازنگری در طرح جامع به دلیل نیازهای جدید شهری یا خدماتی تشخیص داده شود، این تغییر باید از مسیر کارشناسی و قانونی خود انجام شود.
این موضع از منظر اقتصاد شهری اهمیت دارد؛ زیرا توسعه فیزیکی شهر بدون توجه به ظرفیت شبکه خدمات، حملونقل و زیرساخت، الزاماً به معنای توسعه اقتصادی نیست.
از «زمین» تا «سکونت»؛ مسئلهای که باید اندازهگیری شود
مرور مباحث نشست ۲۴ مرداد نشان میدهد کارنامه اعلامشده ادارهکل راه و شهرسازی خراسان رضوی را نمیتوان با یک شاخص سنجید.
در حوزه مسکن، ۴۵۰۰ هکتار زمین تأمین شده، ۷۶ سایت نهضت ملی مسکن فعال است و مرحله نخست آمادهسازی به پیشرفت ۹۸ درصدی رسیده؛ اما مرحله دوم آمادهسازی هنوز در ابتدای مسیر قرار دارد. در کنار آن، بیش از ۲ هزار میلیارد تومان برای زیرساختها اختصاص یافته و برای خدمات روبنایی نیز زمین و اعتبار پیشبینی شده است.
در حوزه راه نیز اعتبارات رشد قابل توجهی داشته، پروژههای متعددی در حال اجراست و توسعه کریدورهای منتهی به مرزهای شرقی به عنوان یک اولویت مطرح شده است.
اما از نگاه اقتصاد۸، نقطه اتصال این دو حوزه «زیرساخت» است.
مسکن بدون آب و برق و مدرسه و دسترسی مناسب، هنوز به یک سکونتگاه کامل تبدیل نشده است؛ همانگونه که قرار گرفتن خراسان رضوی در مسیر کریدورهای بینالمللی، بدون راههای ایمن، سریع و متصل به پایانههای مرزی، الزاماً به معنای بهرهبرداری کامل از ظرفیت ترانزیتی استان نیست.
به همین دلیل، خروجی واقعی سیاستهای راه و شهرسازی استان را باید در فاصله میان زمین تأمینشده و خانه قابل سکونت و نیز میان موقعیت جغرافیایی و ترانزیت بالفعل سنجید.
یک مطالبه روشن از دل نشست
نشست خبری ۲۴ مرداد، بیش از آنکه صرفاً فهرستی از پروژههای عمرانی باشد، دو پرسش اساسی را پیش روی مدیریت توسعه خراسان رضوی قرار میدهد:
نخست؛ چه میزان از زمینهای تأمینشده برای نهضت ملی مسکن در نهایت به واحدهای آماده سکونت تبدیل خواهد شد؟
و دوم؛ چه زمانی ظرفیت مرزی و ترانزیتی شرق کشور به شبکهای از زیرساختهای متناسب با جایگاه اقتصادی خراسان رضوی تبدیل میشود؟
پاسخ به این دو پرسش، میتواند معیار دقیقتری برای سنجش عملکرد آینده حوزه راه و شهرسازی استان باشد.
اقتصاد۸ این دو محور را در کنار سایر موضوعات، در ادامه روند پوشش خود از پروژههای راه، مسکن و شهرسازی خراسان رضوی دنبال خواهد کرد./
